O Facebook'u słów kilka.

„W odpowiedzi na nową politykę FB informuję, że wszystkie moje dane personalne, ilustracje, rysunki, artykuły, muzyka, obrazki, fotografie, filmy itd. są obiektami moich praw autorskich. 

W celu komercyjnego wykorzystania wszystkich wyżej wymienionych obiektów praw autorskich w każdym konkretnym przypadku wymagana jest moja pisemna zgoda!” I tak dalej, i tak dalej…

 Co daje nam zamieszczenie takiej informacji na naszym profilu na Facebook’u? NIC, ponieważ takie oświadczenia użytkowników nie są ważne z prawnego punktu widzenia, a poza tym- nie są w ogóle potrzebne.

Oryginalne treści podlegają ochronie prawnej z mocy prawa- nie musimy formułować żadnego oświadczenia woli, żeby zaczęły obowiązywać. Problem praw autorskich co do treści zamieszczonych na określonych portalach wygląda bardziej skomplikowanie. Jednostronne oświadczenie woli opublikowane na naszej „fejsbookowej ścianie” nie ma mocy wiążącej dla administratorów portalu, ponieważ przy zakładaniu konta zaakceptowaliśmy regulamin, który rozwiązywał problem praw do zamieszczanych materiałów. Jeśli w regulaminie udzieliliśmy administratorom licencji dotyczących treści przez nas zamieszczanych możemy ją odwołać tylko w sposób w nim przewidziany.  

Wszystkie materiały zamieszczane przez nas na Facebook’u stanowią naszą własność- żaden punkt regulaminu, który akceptujemy przy zakładaniu konta, nie przewiduje przejścia praw własności intelektualnych na właścicieli portalu.

       Twórcą problemu, na skutek którego rozpoczęło się masowe zamieszczanie przez użytkowników portalu oświadczeń woli na swojej „facebookowej ścianie”, jest punkt 2.1 regulaminu Facebook’a, który brzmi następująco:

„W przypadku treści objętych prawem własności intelektualnej (IP, ang. intellectual property), takich jak zdjęcia i filmy, użytkownik przyznaje nam poniższe uprawnienia zgodnie z wprowadzonymi przez siebie ustawieniami prywatności i ustawieniami aplikacji: użytkownik przyznaje nam niewyłączną, zbywalną, obejmującą prawo do udzielania sublicencji, bezpłatną, światową licencję zezwalającą na wykorzystanie wszelkich treści objętych prawem własności intelektualnej publikowanych przez niego w ramach serwisu Facebook lub w związku z nim (Licencja IP). Licencja IP wygasa wraz z usunięciem przez użytkownika treści objętych prawami własności intelektualnej lub konta, o ile treści nie zostały udostępnione innym osobom, które ich nie usunęły.”

Zgodnie z wypowiedzią Mickey'ego Osterreichera, radcy prawnego Narodowego Związku Fotografów Prasowych (National Press Photographers Association, NPPA) nie mamy się czego obawiać, ponieważ omawiany fragment regulaminu nie ulegnie zmianie po nowelizacji regulaminu, która planowana jest na dzień 1.01.2015 r. Nadmieniona zgoda, pojawiająca się we fragmencie regulaminu, umożliwia portalowi wykorzystywanie zamieszczonych przez nas materiałów tylko w zakresie własnej działalności. Nie będzie miał prawa, ani nigdy nie miał, do sprzedania, czy udostępniania zamieszczonych przez nas treści innym firmom. Co ciekawe zakres licencji jaką udzielamy Facebook’owi zależy od naszych ustawień prywatności. Jeśli dany użytkownik ograniczył możliwość zamieszczanych przez niego materiałów tylko do grona swoich znajomych- administratorów Facebooka obowiązuje takie samo ograniczenie.

http://legalnakultura.pl/pl/prawo-w-kulturze/zapytaj-prawnika/serwisy-internetowe/884,komercyjne-wykorzystanie-materialow-na-fb

http://tech.wp.pl/martykul.html?kat=1009785&wid=17079200&ticaid=114069&_ticrsn=5

Bezumowne wykorzystanie zdjęć.

    W dobie Internetu coraz częściej możemy spotkać się z problemem ochrony praw autorskich. Nasze zdjęcia widnieją na licznych stronach czy portalach internetowych i wydaje nam się, że nie mamy kontroli nad tym kto i kiedy ich używa. Czy na pewno?  Co zrobić kiedy bezumownie zostaną one wykorzystane przez osoby trzecie?

Pojęcie "wizerunku" w kontekście ochrony dóbr osobistych zostało określone przez SN w wyroku z dnia 7 października 2009r., III CSK 39/09. Wizerunek, który został wymieniony w art. 23 kodeksu cywilnego (dalej jako: KC) jako jedno z dóbr osobistych człowieka, oznacza podobiznę człowieka utrwaloną jako portret, fotografia lub w innej postaci. Wynika stąd, że naruszenie wizerunku nie tylko podlega ochronie z mocy art. 81 ust. 1 i 2 ustawy z 4 lutego 1994 r. o ochronie praw autorskich i praw pokrewnych ( dalej jako: PrAut) z dnia 4 lutego 1994 r, ale również z art. 23 i art. 24 KC.

     Również w literaturze podkreśla się możliwość zbiegu norm art. 23 kodeksu cywilnego z art 81 PrAut. Daje nam to możliwość wybór kumulatywnego, czy też alternatywnego stosowania środków ochrony. Sąd Najwyższy w wyr. z 15.10.2009 r. orzekł, że prawo do wizerunku (z art. 81 PrAut) jest uznawane powszechnie za konkretyzację prawa do wizerunku przewidzianego w art. 23 KC, który oddzielnie traktuje prawo osobiste do nazwiska i do wizerunku". W praktyce często powołuje się oba te artykuły, gdzie normy kodeksu cywilnego stanowią normy ogólne, natomiast ustawy o prawie autorskim- szczególne. Wybór czy skorzystamy z kumulatywnego czy też z alternatywnego stosowania środków ochrony należy do strony powodowej.

     Ocena czy doszło do naruszeń związanych z art. 23 i art. 24 KC zależy każdorazowo od konkretnej sytuacji, nie zaś do subiektywnych odczuć osoby zainteresowanej. To samo stanowisko zajął SN w wyroku z 5 kwietnia 2002 roku, twierdząc, że ocena, czy nastąpiło naruszenie dobra osobistego, nie może być dokonana według miary indywidualnej wrażliwości osoby, która czuje się dotknięta zachowaniem innej osoby. Równocześnie SN podkreśla (w wyroku z dnia 5 maja 2004r.), że nie tyle istotna jest subiektywna opinia osoby żądającej ochrony prawnej, ale to jaką reakcję zdarzenie wywołuje w społeczeństwie. Negatywne postrzeganie osoby, przez zaistniałe zdarzenie, będzie jak najbardziej przesłanką świadczącą o tym, że jej dobra osobiste zostały naruszone.

     Jeżeli zostanie ustalone i udowodnione, że dobro osobiste zostało naruszone, rozpatruje się kwestię bezprawności. Działanie osób trzecich bez oparcia o odpowiednią umowę będzie zaliczało się do działania bezprawnego.

     W razie stwierdzenia naruszenia dobra osobistego oraz bezprawności takiego czynu, co ewidentnie nastąpił w przypadku wykorzystania bezumownego naszego wizerunku przez osoby trzecie, sąd, w myśl art. 448 KC, może przyznać temu czyje dobro zostało naruszone odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia.

     Rozpatrując zadośćuczynienie z art. 448 sąd bada wielkość doznanej krzywdy. W momencie kiedy jest ona znikoma może stać się to przeszkodą do zasądzenia zadośćuczynienia. Zadośćuczynienie powinno mieć przede wszystkim kompensacyjny charakter, musi przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość i uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy. Przyznana wyskość zadośćuczynienia ma charakter uznaniowy i decyduje o niej sąd.

     Dochodzenie roszczeń może nastąpić również na podstawie art. 79 PrAut. W pierwszej kolejności osoba poszkodowana może domagać się zaniechania naruszeń. Powód może również żądać stosownego wynagrodzenia. Wg SN (wyrok z dnia 25 stycznia 2006 r.) przez należne wynagrodzenie należy rozumieć taką kwotę, którą otrzymałby podmiot prawa autorskiego, gdyby podmiot naruszający prawa autorskie zawarł z nim umowę o korzystanie z utworu w zakresie dokonanego naruszenia. Dochodzona kwota pieniężna może tutaj się wahać w zależności od doświadczenia modelki, charakteru zdjęć i celu ich wykorzystania. Wg ZPAF okręgu mazowieckiego tabela stawek minimalnych za wykorzystywanie utworów fotograficznych, do których posiadamy prawo autorskie, do plakatów w nakładzie poniżej 5000 sztuk wynosi ok 555 zł. Dodatkowo za inne zadrukowane materiały,w nakładzie poniżej 2000 sztuk, wynosi 769. Kwota honorarium za zdjęcia powinna wynosić ok. 1300 zł. Art. 79 przewiduje wypłacenia w przypadku zawinionego naruszenia nawet trzykrotność tej sumy.

     Z żądaniem o uzyskanie należnych świadczeń pieniężnych może wystąpić osoba, której prawa autorskie zostały naruszone. Co do prawa do wizerunku - ustawodawca nie wskazuje uprawnionych. Nie określono ich w art. 81PrAut konstruującym zasady ochrony wizerunku. Odesłanie do art. 78 ust. 1 PrAut również nie wskazuje osób uprawnionych do dochodzenia roszczeń w sprawie dochodzenia tych roszczeń. W art. 78 ust. 2 Pr Aut wskazano także zstępnych rodzeństwa. Po śmierci osoby przedstawionej na wizerunku, a także osoby, do której korespondencja została skierowana, uprawnienia wskazane wyżej, stają się uprawnieniami własnymi określonego kręgu spadkobierców.

Sądem właściwym rzeczowo w sprawach o naruszenie praw autorskich jest sąd okręgowy, niezależnie od wartości przedmiotu sporu.

     Dowodami w sprawie o bezprawne wykorzystanie utworu będą przede wszystkim wszelkie przejawy wykorzystania wizerunku poszkodowanej, np. ulotki, informatory czy plakaty ze zdjęciem. Kolejnym ważnym dowodem będą zeznania z przesłuchania stron w przedmiocie braku umowy z osobą trzecią.

     Pozew o ochronę dóbr osobistych , jeżeli zawiera także roszczenie pieniężne, podlega kilku opłatom sądowym. Wynika to z uchwały, jaką w dniu 16 października 2009 r. podjął Sąd Najwyższy w składzie 7 sędziów.

     Według obowiązującej od marca 2006 roku ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych pozew o ochronę praw dóbr osobistych, jak i również praw autorskich, podlega opłacie stałej 600 zł (art. 26. ust.1 pkt 3 i 4 ustawy).

     Rzadko kiedy powód w pozwie o ochronę dóbr osobistych ogranicza się tylko do roszczeń o charakterze niemajątkowym, jak nakazanie opublikowania przeprosin i zaniechanie czynności. Pokrzywdzeni coraz częściej domagają się również zadośćuczynienia oraz naprawienia wyrządzonej szkody poprzez zapłatę określonej sumy pieniężnej. Oba te żądania mają charakter majątkowy. Zgodnie z art. 13 ust. 1 ww. ustawy o kosztach, przywołanej powyżej, w sprawach o prawa majątkowe pobiera się opłatę stosunkową w wysokości 5% wartości przedmiotu sporu, nie mniej niż 30 złotych i nie więcej niż 100 000 zł.

     Wobec tego pozew o ochronę dóbr osobistych podlega dwóm opłatom: 600 zł opłaty stałej za zgłoszone roszczenie o złożenie oświadczenia oraz opłacie stosunkowej w wysokości 5% wartości przedmiotu sporu.

     Osoba, która nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, ma prawo domagać się zwolnienia z kosztów sądowych. Stosowny wniosek należy zgłosić na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona. Do wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych powinno zostać dołączone oświadczenie obejmujące szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów, które w miarę możliwości powinny być potwierdzone odpowiednimi dokumentami, np. drukiem PIT.

Bibliografia:

Uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 16 października 2009 r., III CZP 54/09

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (dalej jako: KC)

Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (dalej jako: PrAut)

Ustawa z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych 

Wyrok SN z dnia 5 maja 2004 r., sygnatura I PK 609/03

Wyrok SN z dnia 5 kwietnia 2002 r., sygnatura II CKN 1095/99

 Wyrok SN z dnia 25 stycznia 2006, sygnatura I CK 281/05